İçeriğe geç

Redaksiyon Nedir? Kitap Çevirisinde Editörlük ve Son Okuma

Redaksiyon nedir, editörlükten ve son okumadan farkı ne? Kitap çevirisinde kaynakla karşılaştırma, anadili editör ve son okuma; teklifte sorulacak sorular.

Yazan Entegre TercümeGüncellendi: 6 dk okuma

Kitabınızı yazdınız, belki çevirisi de bitti. Yayımlamadan önce metnin bir kez daha, bu kez başka bir gözle okunması gerekir. Bu okumanın adı çoğu zaman redaksiyondur; ama aynı kelime bir yayınevinde bir anlama, bir çeviri bürosunda başka bir anlama gelebilir.

Bu yazıda redaksiyonun ne olduğunu, editörlükten ve son okumadan nasıl ayrıldığını ve İngilizceye çevrilen bir kitapta hangi aşamaların gerektiğini anlatıyoruz. Sonunda, teklif alırken sormanız gereken soruları da bulacaksınız.

Redaksiyon nedir?

Redaksiyon, bir metnin yayımlanmadan önce dil, anlam, tutarlılık ve akış açısından gözden geçirilip düzeltilmesidir. Amaç metni yeniden yazmak değil, yazarın sesini koruyarak okurun takıldığı yerleri gidermektir.

İyi bir redaksiyon iki ayrı bakışla yapılır:

  • İçerik ve dil. Kelime seçimleri, anlatımın açıklığı, üslubun hedef okura uygunluğu, tekrarlar ve tutarsızlıklar ele alınır. Bu okumanın sonunda metnin dili temiz ve tutarlı olur; çeviri bir metin de o dilde yazılmış gibi akar.
  • Biçim. Yazım, noktalama, dilbilgisi ve sayfa üzerindeki düzen kontrol edilir.

Bu iki bakış birbirinin yerini tutmaz. Yazım hatası kalmamış bir metin hâlâ tutuk okunabilir; akıcı bir metinde ise gözden kaçmış onlarca virgül olabilir.

Editörlük, redaksiyon ve son okuma arasındaki fark

Bir metin yayına kadar genellikle üç ayrı okumadan geçer. Türkçede bu aşamaların adları her yerde aynı kullanılmaz; o yüzden adından çok, neyi kapsadığına bakın.

Aşama Neye bakar? İngilizcedeki adı
Yapısal editörlük Kurgu, bölüm sırası, karakterler ve tempo; kurgu dışı kitapta savın ve bölümlerin düzeni Developmental editing
Redaksiyon Cümle düzeyinde dil ve akış; kelime seçimi, tekrarlar, tutarlılık ve yazım kuralları Line editing, copyediting
Son okuma (düzelti) Dizgiden sonra kalan yazım ve noktalama hataları, satır ve sayfa düzeni Proofreading

Yapısal editörlük kitabın kendisiyle ilgilidir ve Türkçe metin üzerinde, çeviriden önce yapılır. Redaksiyon ve son okuma ise her dilde ayrıca gerekir: Türkçe baskınız özenle hazırlanmış olsa da İngilizce metin kendi redaksiyonundan ve son okumasından geçmelidir.

Çeviri kitapta redaksiyon neden farklıdır?

Doğrudan İngilizce yazılmış bir kitapta editör tek bir metne bakar. Çeviri kitapta ise iki ayrı soru vardır: Çeviri, Türkçe metnin söylediğini söylüyor mu? İngilizce okur bunu doğal bir İngilizce olarak okuyor mu? Bu iki soru ayrı okumalar ister.

1. Kaynak metinle karşılaştırma. Çeviri, Türkçe metinle yan yana okunur. Atlanmış bir cümle, yanlış anlaşılmış bir deyim ya da anlamı kaymış bir diyalog ancak iki dili de bilen biri tarafından fark edilir. Yalnızca İngilizce metni okuyan bir editör, düzgün görünen ama yanlış olan bir cümleyi göremez.

2. Hedef dilde doğallık. İkinci okumada Türkçe metin bir kenara bırakılır ve İngilizce metin, o dilde yazılmış bir kitap gibi okunur. Bu okumayı anadili İngilizce olan bir editörün yapması, “doğru” bir çeviriyle “doğal” bir çeviri arasındaki farkı belirler.

3. Tutarlılık. Uzun bir romanda bir karakterin adı, bir yer adı ya da kitaba özgü bir terim yüz sayfa arayla farklı yazılabilir. Çeviri başlarken hazırlanan karakter ve isim sözlüğü ile üslup notu, redaksiyonda başvurulan temel kaynaktır.

Türkçeden İngilizceye çeviride sık düzeltilenler

  • Zaman kullanımı. Türkçedeki -miş’li anlatımın ve zaman geçişlerinin, İngilizcede tutarlı bir anlatı zamanına oturması gerekir.
  • Uzun cümleler. Türkçede ulaçlarla uzayan bir cümle, İngilizcede çoğu zaman iki ya da üç cümleye bölündüğünde daha rahat okunur.
  • Deyimler ve hitaplar. Kelimesi kelimesine çevrilmiş deyimler düzeltilir; “abi”, “teyze”, “hanım” gibi hitaplar için kitabın tamamında tek bir tercih yapılır.
  • Diyalog işaretleri. Türkçe romanlarda yaygın olan konuşma çizgisi, İngilizce kitaplarda tırnak işaretine çevrilir.
  • Yazım tercihi. Amerikan ve İngiliz yazımı (color / colour) arasında bir tercih yapılır ve kitap boyunca korunur.
  • Kültürel göndermeler. Bir yemeğin, bir bayramın ya da bir geleneğin metin içinde mi açıklanacağına, olduğu gibi mi bırakılacağına karar verilir.

Redaksiyonda sorulan sorular

Kendi metninizi ya da size teslim edilen bir çeviriyi okurken şu sorular işinizi kolaylaştırır.

İçerik ve dil için:

  • Kelime seçimleri doğru mu, aynı kelime gereksiz yere tekrarlanıyor mu?
  • Üslup hedef okura ve kitabın türüne uygun mu?
  • Her karakter kendi sesiyle mi konuşuyor?
  • İsimler, yer adları ve terimler her yerde aynı mı yazılmış?

Biçim için:

  • Yazım ve noktalama hataları var mı?
  • Diyalog işaretleri, italikler ve bölüm başlıkları tutarlı mı?
  • Tek bir yazım tercihi (Amerikan ya da İngiliz) korunmuş mu?

Yapay zekâ araçları redaksiyonun yerini tutar mı?

Yazım ve dilbilgisi denetimi yapan araçlar, son okumada gözden kaçabilecek hataları yakalamakta işe yarar. Ancak bir cümlenin kitabın sesine uyup uymadığına, bir deyimin yerinde olup olmadığına ya da bir karakterin öyle konuşup konuşmayacağına karar vermek editörün işidir.

Kitabınızı Amazon’da yayımlayacaksanız bir ayrım daha önemlidir. Amazon KDP, yapay zekânın yalnızca düzeltme ve hata kontrolü için kullanılmasını “yapay zekâ destekli” sayar ve beyan istemez; çevirinin kendisini yapay zekâ ürettiyse beyan gerekir. Ayrıntıları Yapay Zekâ ile Kitap Çevirisi: Amazon Ne Diyor? yazımızda anlattık.

Amazon’da yayımlanacak bir kitapta neden önemli?

Amazon’da okurlar kitabın bir bölümünü satın almadan önce önizleyebilir. İngilizcede doğal durmayan cümleler, tutarsız isimler ya da yazım hataları ilk sayfalarda fark edilir ve kitabın sayfasına düşen ilk yorumlarda kendini gösterir. Yeni bir yazarın ilk kitabında birkaç olumsuz yorum, sonraki kitaplarının da önüne geçebilir.

Redaksiyon bunun tersini garanti etmez; kimse bir kitabın beğenileceğini garanti edemez. Yaptığı şey, okurla hikâyenin arasına dilin girmesini önlemektir.

Teklif alırken sorulacak sorular

Çeviri ya da editörlük için teklif alırken “redaksiyon dahil” ifadesi tek başına yeterli değildir. Şunları sorun:

  1. Çeviriyi çevirmenden başka biri okuyor mu?
  2. Bu okuma kaynak metinle karşılaştırmalı mı, yalnızca İngilizce metin üzerinden mi yapılıyor?
  3. Editörün anadili İngilizce mi?
  4. Son okuma ayrı bir aşama mı, fiyata dahil mi?
  5. Karakter ve isim sözlüğü ile üslup notu hazırlanıyor mu?
  6. Sizin okuma ve düzeltme turlarınız var mı, kaç tur?
  7. Yapay zekâ kullanılıyorsa bu size yazılı olarak bildiriliyor mu?

Bu aşamalar ayrı ayrı ücretlendiriliyorsa teklifleri toplam tutar üzerinden karşılaştırın. Fiyatı belirleyen diğer etkenleri Kitap Çevirisi Ücretleri Neye Göre Belirlenir? yazımızda bulabilirsiniz.

Biz nasıl çalışıyoruz?

Entegre Tercüme’nin Uluslararası Yazar Programı’nda redaksiyon, çeviri sürecinin bir parçasıdır:

  • Her kitap için karakter ve isim sözlüğü ile üslup notu hazırlanır.
  • Tam çeviriye geçmeden önce bir örnek bölümü siz onaylarsınız; ses ve ton burada netleşir.
  • Çevirmen metni tamamlar ve baştan sona gözden geçirir.
  • Editör metni okur; doğallık, akış ve tutarlılık bu aşamada son halini alır.
  • Çeviriyi siz okursunuz; sorularınızı ve düzeltme isteklerinizi birlikte ele alırız.

Sürecin tamamını Nasıl Çalışır sayfasında, çeviri yöntemimizi Türkçeden İngilizceye kitap çevirisi sayfasında bulabilirsiniz. Karar vermeden önce kitabınızın ilk 500 kelimesini ücretsiz çeviriyoruz; çeviri dilini ve tonunu kendi metninizde görürsünüz.

Sık sorulan sorular

Redaksiyon ile son okuma aynı şey mi?

Hayır. Redaksiyon cümle düzeyinde dile, akışa ve tutarlılığa bakar ve metinde değişiklik yapar. Son okuma ise dizgiden sonra, yayından hemen önce yapılır ve yalnızca kalan yazım, noktalama ve düzen hatalarını arar.

Çevirmen kendi çevirisinin redaksiyonunu yapabilir mi?

Çevirmen metni baştan sona gözden geçirir; ama insan kendi yazdığındaki hatayı görmekte zorlanır. Bu yüzden çeviriyi ikinci bir kişinin okuması gerekir.

Türkçe metnimin redaksiyonu çeviriden önce mi bitmeli?

Evet. Çeviriye gönderilen metin mümkün olduğunca son hali olmalıdır. Çeviri başladıktan sonra Türkçe metinde yapılan her değişiklik, çevirinin de yeniden ele alınması demektir.

İyi bir redaksiyon kitabın satacağı anlamına gelir mi?

Hayır. Hiçbir editörlük satış garantisi vermez. Redaksiyon, okurla hikâyenin arasına dilin girmesini önlemeye çalışır; gerisi okurla kitabınız arasındadır.

Kaynaklar

  • · 7 dk okuma

    Kitap Çevirisi Ücretleri Neye Göre Belirlenir?

    Kelime sayısı, metnin türü, çeviri yöntemi, editörlük ve takvim: kitap çevirisi fiyatını belirleyen etkenler, örnek hesaplar ve teklifte sorulacak sorular.

    • Ücretler
    • Edebi Çeviri
    • Amazon KDP
  • · 8 dk okuma

    Yapay Zekâ ile Kitap Çevirisi: Amazon Ne Diyor?

    Amazon KDP yapay zekâ ile yapılan çevirileri nasıl tanımlar, beyan ne zaman gerekir, nasıl yapılır? Hibrit çeviri ve Kindle Translate dahil, dürüst bir rehber.

    • Yapay Zekâ
    • Amazon KDP
    • Edebi Çeviri

Kitabınız hazır. Dünya da hazır.

İlk 500 kelimeyi ücretsiz çevirelim, farkı birlikte görelim.

Ücretsiz örnek çeviri isteyin
WhatsAppÜcretsiz örnek